Xã Sơn Giang được biết đến là địa phương có thế mạnh về địa hình vùng đồi, rừng, với diện tích đất tự nhiên 86,27 km² và dân số 18.702 người. Phát huy lợi thế này, địa phương đã tập trung quy hoạch và phát triển chăn nuôi hươu trở thành sản phẩm nông nghiệp chủ lực, mang lại giá trị kinh tế vượt trội cho người dân vùng miền núi Hương Sơn. Tại buổi làm việc, đồng chí Nguyễn Danh Hùng - Bí thư Đảng uỷ phường đã thông tin về tình hình phát triển kinh tế, xã hội của phường Hà Giang 1, đồng thời trao đổi mong muốn được xã Hương Sơn tạo điều kiện giúp các hộ chăn nuôi của phường Hà Giang 1 được thăm quan, học tập các mô hình nuôi hươu tiêu biểu trên địa bàn.
Trên cơ sở đó, Đoàn đại biểu Hà Giang 1 đã được đi thăm quan thực tế tại 2 cơ sở nuôi hươu quy mô lớn của xã Sơn Giang, đó là cơ sở Nhung hươu Hương Luật và cơ sở Nhung hươu Thuận Hà. Sau đây xin giới thiệu tới bà con một số kinh nghiệm chăn nuôi và hiệu quả kinh tế trong việc nuôi hươu sao tại xã Sơn Giang – tỉnh Hà Tĩnh.
CHỌN GIỐNG HƯƠU
Giống là khâu quan trọng nhất quyết định sự thành công của chăn nuôi hươu:
Chọn hươu đực giống: Con khoẻ mạnh, lông mượt, vầng trán to, thân hình vạm vỡ, bốn chân chắc chắn đều đặn. Chọn những con đực sinh ra từ những con bố mẹ tốt, nên chọn con lứa thứ 2 đến thứ 7, con bố có đặc điểm tốt đã có khả năng cho nhung từ 1 - 1,5 kg/năm trở lên.
Chọn hươu cái giống: Chọn con được sinh ra từ con mẹ đẻ ổn định hàng năm, nuôi con khoẻ không bị bệnh truyền nhiễm. Chọn hươu được sinh ra từ lứa thứ 2 đến thứ 7, không nên lấy các lứa sau.
Hươu con khoẻ mạnh, lông mượt, cổ dài,
THIẾT KẾ CHUỒNG TRẠI
Một ngôi nhà lý tưởng cho hươu sao không chỉ giúp chúng phát triển tốt mà còn là lá chắn đầu tiên bảo vệ đàn vật nuôi trước thời tiết khắc nghiệt.
Hướng chuồng: Nhất định phải là hướng Nam hoặc Đông Nam. Hướng này giúp chuồng đón được ánh nắng mặt trời buổi sáng (giúp diệt khuẩn, hươu hấp thụ vitamin D) tránh được gió nóng mùa hè và gió mùa Đông Bắc mùa đông.
Vị trí xây dựng: Chọn vùng đất đồi gò cao ráo, cách xa nhà ở tối thiểu 10-15m để đảm bảo vệ sinh. Nền chuồng phải cao hơn mặt sân xung quanh ít nhất 20-30cm để tránh thuận tiết thoát nước.
Bà con có thể tận dụng sẵn tre, gỗ để làm chuồng rất mát. Tuy nhiên, tre gỗ làm vách phải là loại gỗ tốt, tre già, được bào nhẵn mặt để tránh hươu cọ sát bị trầy xước da. Khoảng cách giữa các nan thưa vách ngăn là 10-12cm. Không làm quá rộng vì hươu có thể bị mắc kẹt đầu, không quá hẹp để hươu không bị kẹp móng.
Thiết kế sàn chuồng đây là Yếu tố quyết định: Nền bê tông hoặc Gạch Phải có độ dốc 2-3%, trong nền có làm rãnh thoát nước. Trên nền phải lót một lớp đệm sinh học (mùn cưa, trấu trộn men vi sinh) dày 10-15cm để hút ẩm và khử mùi hôi.
Nếu làm Sàn gỗ/Tre có khe hở: Thanh sàn rộng 5-7cm, khe hở giữa các thanh chỉ từ 1.5-2cm. Khe quá rộng sẽ làm hươu bị lọt chân, gãy chân. Sàn cách mặt đất khoảng 50-60cm để dễ dàng quét dọn bên dưới.
Diện tích tiêu chuẩn: Hươu đực nuôi lấy nhung cần không gian yên tĩnh và rộng rãi. Diện tích tối thiểu là 4-6 \(m2)/1 con/1ô chuồng riêng biệt.
Nếu bà con có đất rộng có thể làm chuồng theo mô hình bán chăn thả, để hươu có thể thả trong sân vườn.
CÔNG THỨC DINH DƯỠNG
Hươu sao là động vật ăn tạp, nhưng để có cặp nhung to, mập, nhiều huyết thì chế độ ăn phải được tính toán khoa học theo từng mùa.
- Khẩu phần ăn thô xanh (Chiếm 80%): Hươu Hương Sơn "nghiện" nhất là lá mít, lá sung, và cỏ voi. Nguyên tắc vàng: "Cây không độc, không ướt nước mưa". Lá hái về nếu dính nước mưa hoặc sương muối phải trải ra phơi cho ráo hoàn toàn rồi mới cho ăn, nếu không hươu sẽ bị chướng bụng đầy hơi, tiêu chảy cấp.
Lượng ăn: 15-20kg cỏ lá xanh/1 con/1 ngày.
- Khẩu phần thức ăn tinh (Chiếm 20%): Bao gồm: Ngô hạt ngâm mềm, cám gạo, bột sắn, hạt đậu tương rang xay mộc. Lượng ăn bình thường: 0.5kg/1 con/1 ngày. Khi hươu sắp bật nắp bao và trong giai đoạn mọc nhung, tăng lên 1-1.5kg/con/ngày.
- Ngoài ra bà con cần Bổ sung vitamin và khoáng chất tự nhiên: Hòa muối vào nước uống hoặc trộn vào thức ăn tinh với lượng 10-15g/ngày. Thiếu muối, hươu sẽ bị rụng lông, mệt mỏi, nhung mọc nhỏ và còi cọc.
- Trái cây bổ sung: Cho hươu ăn thêm chuối chín, đu đủ, vào giai đoạn nuôi nhung để bổ sung vitamin, giúp nhung bóng mượt, không bị nứt.
CHĂM SÓC THỜI KỲ MỌC NHUNG
Nhung hươu chính là "vàng mười" của người nuôi. Giai đoạn mọc nhung kéo dài khoảng 50-60 ngày là lúc người nuôi phải dồn toàn bộ tâm sức.
Thời kỳ "Bật nắp bao" (Rụng đế cũ để mọc nhung mới): Thường vào tháng cuối đông. Lúc này gốc sừng cũ sẽ lung lay và rụng đi, để lại một vết thương hở đỏ hồng. Người nuôi cần vệ sinh chuồng thật sạch, rắc vôi bột xung quanh chuồng để khử trùng, tránh ruồi nhặng bu vào vết thương gây nhiễm trùng.
Khi nhung mới mọc (dạng mầm non), nó rất mềm, chứa đầy mạch máu và dây thần kinh nên cực kỳ nhạy cảm. Một tiếng động lớn có thể làm hươu giật mình, nhảy lồng lộn dẫn đến va quệt làm gãy, nứt nhung hoặc méo mó cặp nhung. Vì vậy, giai đoạn này Tuyệt đối không cho người lạ vào chuồng. Người chăm sóc phải mặc quần áo quen thuộc, đi lại nhẹ nhàng, nói chuyện nhỏ nhẹ để hươu an tâm.
Tách riêng hươu đực mọc nhung sang một ô độc lập để tránh chúng húc nhau làm hỏng nhung. Tăng cường quạt mát nếu gặp những ngày nắng nóng bất thường.
KỸ THUẬT THU HOẠCH VÀ SƠ CHẾ NHUNG HƯƠU
Thu hoạch nhung hươu đòi hỏi sự nhanh nhẹn, dứt khoát và kỹ thuật cao để đảm bảo an toàn cho cả người lẫn vật nuôi.
Thời điểm thu hoạch lý tưởng: Từ ngày thứ 45 đến ngày thứ 55 kể từ khi mọc. Lúc này nhung có hình "yên ngựa" (hai nhánh cân đối), đỉnh nhung tròn trịa, chưa phân nhánh thứ 3, sờ vào thấy mềm và mọng máu. Nếu cắt sớm quá nhung chưa đủ trọng lượng; cắt muộn quá nhung bị vôi hóa thành sừng cứng, mất hết giá trị bổ dưỡng.
Kỹ thuật cố định hươu: Dùng cũi ép chuyên dụng hoặc dùng lưới quây lùa hươu vào góc chuồng. Thao tác phải nhanh, ép nhẹ nhàng nhưng chắc chắn để hươu không giãy giụa làm gãy chân hoặc hỏng nhung.
Thao tác cắt nhung: Dùng cưa bản nhỏ, răng mịn (thường là cưa lọng hoặc cưa y tế) đã được khử trùng bằng cồn 90 độ.
Vị trí cắt: Cách gốc đế nhung 1.5 - 2cm. Cắt dứt khoát, tay cưa đều đặn. Khi gần đứt phải đỡ nhẹ cặp nhung để tránh trọng lượng nhung làm xé rách da gốc sừng.
Cầm máu và hậu phẫu: Bài thuốc cầm máu truyền thống Hương Sơn: Dùng mai mực tán nhỏ trộn với than lá chuối khô đốt cháy, hoặc dùng lá cỏ mực giã nhỏ kết hợp với một ít vôi tôi. Tại địa bàn Hà Giang bà con có thể dùng bột tam thất hoặc các loại lá cây cầm máu phù hợp
Đắp chặt hỗn hợp này vào vết cắt, dùng gạc sạch băng bó lại theo hình chữ X qua đầu hươu. Sau 2-3 ngày, vết thương khô thì tháo băng. thả hươu trở lại chuồng sạch, cho ăn ngay một ít lá ngon và nước đường loãng để hồi sức.
PHÒNG BỆNH VÀ VỆ SINH THÚ Y
Hươu sao là động vật hoang dã dẻo dai, rất ít bị bệnh. Nhưng một khi đã nhiễm bệnh thì tiến triển rất nhanh, do đó công tác phòng bệnh phải đặt lên hàng đầu.
Các bệnh có thể gặp như: Bệnh lở mồm long móng và tụ huyết trùng; Bệnh sán lá gan và giun sán đường ruột; sình bụng, đầy hơi.
Cách phòng tránh là Vệ sinh môi trường: bà con Rắc vôi bột khử trùng toàn bộ lối đi và xung quanh chuồng nuôi mỗi tháng 1 lần. Định kỳ phun thuốc diệt muỗi, ve, ruồi nhặng để tránh chúng truyền bệnh ký sinh trùng đường máu cho hươu.
HIỆU QUẢ KINH TẾ
Có thể khẳng định, Nuôi hươu không mang lại thu nhập nhanh như nuôi lợn, nuôi gà, nhưng là hướng đi "bền vững, ăn chắc mặc bền". Một con hươu đực có thể cho nhung liên tục từ 15-20 năm, là "cuốn sổ tiết kiệm di động" của bà con.
Nuôi hươu cái 2 tuổi thì sẽ bắt đầu sinh sản. Mỗi năm, hươu cái đẻ một lần. Còn hươu đực từ 2 năm tuổi bắt đầu cho nhung. Lộc nhung thường bắt đầu mọc vào mùa xuân và có thể thu hoạch sau khoảng 45 – 50 ngày. Mỗi năm 1 con cho nhung 1 lần, chăm sóc tốt có thể cho 2 lần/năm. Mỗi cặp nhung trung bình sẽ nặng từ 0,5 – 1,5kg. Với giá thị trường hiện tại dao động từ 1,5 đến 2 triệu đồng/1 lạng nhung hươu, thì mỗi con hươu có thể mang lại nguồn thu từ 10 - 30 triệu đồng mỗi năm. Ngoài ra, việc nhân giống và bán hươu giống cũng mang lại lợi nhuận đáng kể. Một con hươu giống đực bán từ 35 – 40 triệu/1con/ sau 3 tháng nuôi và hươu cái bán từ 15 – 17 triệu/1con/ sau 3 tháng nuôi. Nuôi hươu phải đầu tư vốn lớn nhưng sản phẩm bán dễ, thị trường ổn định, giá cao. Ngoài ra, rất nhiều các sản phẩm có giá trị cao có thể được chế biến từ nhung hươu như: Nhung hươu ngâm rượu; Nhung hươu ngâm mật ong; Nhung hươu khô thái lát; Cao nhung hươu; Bột nhung hươu v.v…
Chúc bà con sẽ vận dụng được các kỹ thuật và kinh nghiệm trên để áp dụng chăn nuôi tại địa phương, góp phần phát triển kinh tế vững mạnh trong thời gian tới!
Biên tập: Huyền Trang – PV Trung tâm dịch vụ công phường Hà Giang 1 0945.333.179
